Μικρά Παιδιά Θύματα της Ενδοοικογενειακής Βίας Σήμερα, Θύτες στο Μέλλον

12 Μαίου 2012

Χρυσούλα Κουτελιέρη Μαυράκη

Ψυχοπαιδαγωγική Σύμβουλος

‘Μικρά παιδιά θύματα της ενδοοικογενειακής βίας σήμερα, θύτες στο μέλλον’

Α. Θεωρητικό υπόβαθρο

Η ενδοοικογενειακή βία είναι μία από τις μορφές της επιθετικότητας, της σκόπιμης δηλαδή πρόκλησης βλάβης κάποιας μορφής σε άλλους. Η βία περιλαμβάνει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική βλάβη και εκφράζεται λεκτικά, σωματικά και ψυχολογικά. Υπάρχουν ατομικές και ομαδικές μορφές και κρούσματα βίας όπως στο σχολείο, στην κοινωνία, στα γήπεδα και θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε τον πόλεμο, τις ληστείες και τις κλοπές.

Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι διακρίνουν δύο είδη στην ανθρώπινη επιθετικότητα: την εχθρική, η οποία προκαλείται από φόβο, ταραχή ή πόνο, είναι συγκινησιακά φορτισμένη και στοχεύει στην πρόκληση βλάβης και τη συντελεστική, η οποία στοχεύει στην απόκτηση υλικών ή άυλων αγαθών και διαμορφώνεται μέσα από την κοινωνική μάθηση και τις αμοιβές.

Τα αίτια τα οποία προκαλούν τη βία είναι ενδογενή και εξωγενή. Ενδογενή θεωρούμε τα κληρονομούμενα ένστικτα (Herbert, 1998) και τους βιολογικούς παράγοντες (Lippa, 2003) και εξωγενή τις ματαιώσεις των προσδοκιών και των στόχων οιποίες διεγείρουν την επιθετικότητα καθώς και την παρατήρηση και μίμηση επιθετικών συμπεριφορών οι οποίες πέτυχαν και ανταμείφθησαν.

Παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν την επιθετικότητα είναι:

α) η προσωπικότητα του ατόμου

β) οι ορμόνες

γ) τα κοινωνικά στερεότυπα

δ) η αντίδραση της πρόκλησης βίας βάση της αρχής της αμοιβαιότητας (οφθαλμόν αντί οφθαλμού)

ε) το αλκοόλ

στ) η θερμοκρασία

ζ) ο περιορισμένος χώρος

η) η σχετική αποστέρηση, όταν δηλαδή κάποιος αισθάνεται ότι είναι χειρότερα από ό,τι οι άλλοι.

Μέσα στην οικογένεια η βία αναπτύσσεται είτε λόγω της προσωπικότητας του θύτη, η οποία είναι ναρκισσιστική και ανασφαλής και προσπαθεί να διατηρήσει μια θετική αυτοεικόνα εξ αιτίας του επαπειλούμενου εγωισμού είτε λόγω κοινωνικών παραγόντων όπως αυτοί προαναφέρονται.

Ο θύτης συχνά κακοποιεί το θύμα ή τα θύματα γιατί του υπενθυμίζουν την ανεπάρκεια και την αδυναμία του και γι’ αυτό τα τιμωρεί! Η κακοποίηση του ίδιου του θύτη όταν ήταν νεότερος συμβάλλει κατά πολύ στη βίαιη συμπεριφορά του (Lippa, 2003). Ως εκ τούτου τα σημερινά θύματα είναι εν δυνάμει μελλοντικοί θύτες και πρέπει να τα βοηθήσουμε ώστε να ελέγξουν τη συμπεριφορά τους από νωρίς. Υπάρχουν έξι τεχνικές:

• Η εκτόνωση μέσα από τη φαντασία και τη σωματική άσκηση

• Η αρνητική ενίσχυση της επιθετικότητας με αποθάρρυνση και αδιαφορία

• Η παροχή συμβουλευτικής και κοινωνικής υποστήριξης θυτών και θυμάτων

• Η δημιουργία ασυμβίβαστων αντιδράσεων όπως το χιούμορ και η αλληλεγγύη

• Ο περιορισμός της επιθετικότητας με παροχή ηπίων προτύπων

• Η χρήση γνωστικών στρατηγικών όπως η συνειδητοποίηση της βίας των ΜΜΕ και η πληροφόρηση του ανδρικού πληθυσμού για το μύθο του βιασμού.

Τα παιδιά μέσα από την αγωγή τους πρέπει να μάθουν να ελέγχουν και να διαχειρίζονται ορθά το θυμό τους καθώς επίσης και την αξία της συγγνώμης δηλαδή της έμπρακτης αποδοχής του λάθους τους. Πρέπει να διδαχθούν τη διαπραγμάτευση μέσα από το διάλογο καθώς και την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων. Οι γονείς θα πρέπει να μην είναι χαλαροί αλλά ούτε και εχθρικοί-επιθετικοί.

Η έρευνα καταδεικνύει πως τα επιθετικά αγόρια είχαν τουλάχιστόν ένα τιμωρητικό γονέα, γονείς ανικανοποίητους, με διχογνωμία σε σχέση με θέματα ανατροφής και χωρίς μεταξύ τους τρυφερότητα (Herbert, 1998). Το γονεϊκό πρότυπο θα πρέπει να απέχει από εκείνο του ‘νταή’ και του ‘παλληκαρά’ αλλά να μην είναι και υποτακτικό και δουλοπρεπές. Η οριοθέτηση καθώς και η αντιμετώπιση της απογοήτευσης και της ματαίωσης που νιώθουν συχνά τα παιδιά θα βοηθήσουν στον έλεγχο της επιθετικότητας. Οι γονείς θα πρέπει να επιδεικνύουν ‘συμπαθητική κατανόηση’ και να εφαρμόζουν ‘διαφορική ενίσχυση’, αμείβοντας την καλή και αδιαφορώντας ή αποδοκιμάζοντας την κακή συμπεριφορά.

Στα πλαίσια της ενδοοικογενειακής βίας τοποθετούμε και τη στέρηση του ενός γονέα από το παιδί την οποία επιβάλλει ο άλλος γονέας μετά τη διάσπαση του έγγαμου βίου, ή την αμαύρωση της εικόνας του και την απαξίωσή του.

Λινκ αρμαγεδών

Ειδικότερα, οι επιπτώσεις στη ζωή του παιδιού είναι οι ακόλουθες:

α) Η μητέρα

Τα παιδιά ανεξάρτητα από το φύλο τους και την ηλικία τους έχουν ανάγκη την παρουσία της μητέρας τους για να εξελιχθούν φυσιολογικά. Η μητέρα δεν καλύπτει μόνον τις βιολογικές ανάγκες του παιδιού αλλά, κύρια, τις ψυχικές και συναισθηματικές. Στην πλέον κρίσιμη για τον άνθρωπο περίοδο της ζωής του, αυτή της παιδικής ηλικίας, η παρουσία αλλά και η σχέση και ο δεσμός με τη μητέρα αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της ομαλής και φυσιολογικής εξέλιξης του ατόμου (S. Freud, Anna Freud, K Dreikors, M. Klein). Όπως μάλιστα πιστεύει ο J. Bowlby η απουσία του δεσμού αυτού προκαλεί καθυστέρηση σε όλους του τομείς ανάπτυξης, από το σωματικό μέχρι το νοητικό-αντιληπτικό και το συναισθηματικο-κοινωνικό. Όλοι οι μεγάλοι ψυχίατροι και ψυχολόγοι συμφωνούν ότι το μικρό αγόρι χρειάζεται το δεσμό με τη μητέρα και η ποιότητα του δεσμού αυτού καθορίζει και τη σχέση του με το άλλο φύλο στην ενήλικη ζωή του. Ο S. Freud μίλησε για το Οιδιπόδειο πλέγμα, την ιδιαίτερη αυτή σχέση ανάμεσα στη μητέρα και το γιο από τα 3 έως τα 6 χρόνια, η οποία συνδυάζεται με ανταγωνισμό προς τον πατέρα (φόβος ευνουχισμού). Το παιδί χρειάζεται περιβάλλον θετικής αποδοχής για να εξελιχθεί φυσιολογικά (C. Rogers). Σε ένα συγκρουσιακό περιβάλλον και εχθρικό προς τη μητέρα το παιδί ενοχοποιείται και οδηγείται σε αυτοαμφισβήτηση και αυτοαπόρριψη (E. Erickson). Ο Adler θεωρεί ότι η διαταραγμένη παιδική ηλικία οδηγεί σε διαταραχές της ενήλικης ζωής ενώ ο Bandura συνδέει την επιθετικότητα με μίμηση των διενέξεων που το παιδί παρακολούθησε στην παιδική του ηλικία.

Η διάσπαση της σχέσης του παιδιού με τη μητέρα και μάλιστα με βίαιο και τραυματικό τρόπο καθώς και η αμαύρωση και σπίλωση της εικόνας της δημιουργεί μείζονα κίνδυνο για τη φυσιολογική εξέλιξή του και ιδιαίτερα για το αγόρι το οποίο αντιμετωπίζει τον κίνδυνο

• Της κακής σχέσης με το άλλο φύλο

• Της πτωχής συναισθηματικής έκφρασης

• Της απαξίωσης της γυναίκας με όλες τις συνακόλουθες πιθανότητες παρέκκλισης από το φυσιολογικό

• Της χαμηλής αυτοεκτίμησης η οποία οδηγεί σε κακή σχολική επίδοση, αυτοκαταστροφικές τάσεις και υιοθέτηση κακών συνηθειών καθώς και στον κίνδυνο αρνητικής κοινωνικής συμπεριφοράς.

β) Ο πατέρας

Βάσει των σημερινών πορισμάτων της επιστήμης και της τρέχουσας κατάστασης της καθημερινής μας ζωής ένα παιδί μεγαλώνει καλύτερα όταν και οι δύο γονείς του είναι παρόντες στο μεγάλωμά του και μάλιστα όταν συνεργάζονται αρμονικά για την επίτευξη του στόχου αυτού. Η απουσία του πατέρα συσχετίζεται με αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχοσυναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών Συσχετίζεται με χαμηλή σχολική επίδοση, μειωμένη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές (επιθετικότητα, κάπνισμα, χρήση αλκοόλ και ουσιών, πρόωρη σεξουαλική συμπεριφορά κ.λπ.) χαμηλή αυτοεκτίμηση και πτωχή συναισθηματική ζωή.

Συγκεκριμένα η ‘χωρίς πατέρα Αμερική’ (America fatherless) είναι αντικείμενο επιστημονικών ερευνών και το ίδιο συμβαίνει και στις Σκανδιναβικές χώρες όπου οι άνδρες γίνονται ‘σχεσοφοβικοί’ και ‘γαμοφοβικοί’ οδηγώντας την κοινωνία σε μονογονεϊκό μοντέλο οικογένειας με εξαιρετικά επικίνδυνα αποτελέσματα όπως η αύξηση των ψυχικών νοσημάτων (κατάθλιψη, αυτοκτονική τάση) και των αντικοινωνικών συμπεριφορών αυτοκαταστροφής (αλκοόλ, ναρκωτικά).

Η σημερινή τυπολογία της πατρότητας όπως προτείνεται στη διεθνή βιβλιογραφία μπορεί να συμπυκνωθεί στο τρίπτυχο ‘ο καλός, ο κακός και ο αδιάφορος πατέρας’ (Mark Pal Ovitz, 2004) όπου ο ‘συμμετέχων’ και ο ‘καλός πατέρας’ αναλαμβάνουν όχι μόνον την οικονομική στήριξη αλλά και καθήκοντα στην ανατροφή των παιδιών, συμμετέχοντας στις δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου και παρακολουθώντας την εκπαίδευση του παιδιού.

Σε μία κοινωνία η οποία αγωνίζεται για την ισότητα των δύο φύλων, θα πρέπει να επικροτήσουμε τους ενεργούς και συμμετέχοντες πατέρες οι οποίοι έχουν ξεφύγει από το μοντέλο του πατέρα που απλά στηρίζει οικονομικά την οικογένεια αλλά αποδέχεται και ασκεί αυτό που ονομάζουμε ‘πατρική ευθύνη’ (Frank 1998, Lamb 2000). Σε μια εποχή που θέλει τη γυναίκα στην παραγωγή και μάλιστα με ίσες ευκαιρίες, ο άνδρας πρέπει να είναι καλός πατέρας για να διασφαλιστεί η ισορροπία μέσα στην οικογένεια και να εξασφαλιστεί η γονεϊκή φροντίδα και μέριμνα προς τα παιδιά, η οποία όπως και η εισροή εισοδήματος, επιμερίζεται και στους δύο γονείς.

Στις περιπτώσεις διάσπασης του έγγαμου βίου και του συνακόλουθου διαζυγίου, το παιδί ή τα παιδιά πρέπει να αντιμετωπίζονται με γνώμονα το συμφέρον τους, όπως η νομοθεσία αλλά και η χάρτα δικαιωμάτων τους το επιτάσσει. Το συμφέρον των παιδιών είναι να διευκολυνθούν στη μετάβαση στη νέα κατάσταση, με τους δύο γονείς να μένουν χωριστά και να μην υποβληθούν χωρίς λόγο σε περαιτέρω αλλαγές, ανατροπές και προσαρμογές πέραν των αναγκαίων.

Η αγάπη για τα παιδιά μας δεν πρέπει να είναι κτητική αλλά ανιδιοτελής, γνήσια και αυθεντική. Ο σεβασμός στις ανάγκες τους και τη βούλησή τους πρέπει να πρυτανεύει κάθε δικής μας επιλογής και απόφασης και να αναγνωρίζουμε τι πραγματικά θα τα ωφελήσει, ακόμη και αν εμείς θέλουμε κάτι διαφορετικό. Άλλωστε, η ευτυχία και η ευζωία του παιδιού είναι καθήκον, μέλημα αλλά και ευχή του συνειδητοποιημένου γονέα.

Β. Προτεινόμενες πολιτικές

α) Ευαισθητοποίηση, συνειδητοποίηση και εξάσκηση από τα σχολικά χρόνια ώστε ως ενήλικες να γνωρίζουμε δικαιώματα, υποχρεώσεις, χειρισμούς, εναλλακτικές λύσεις και ό,τι άλλο απαιτείται για ορθή διαχείριση συναισθημάτων και κρίσεων π.χ. θυμός, οργή, πίεση κ.λπ που πιθανά θα προκύψουν. Η κοινωνική ευφυΐα αλλά και η κοινωνική αγωγή μαζί με τη συναισθηματική ευφυΐα και ωριμότητα πρέπει να καλλιεργούνται από νωρίς για να μπορέσει το σημερινό παιδί να δράσει και να αντιδράσει σωστά ως ενήλικας.

β) Συμβουλευτικοί σταθμοί σε κάθε σχολείο, συνοικία, γειτονιά, Α.Τ., νοσοκομείο ώστε να αντιμετωπίζονται άμεσα αφού ανιχνευθούν έγκαιρα τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.

γ) Ενημέρωση όλων των εμπλεκομένων στην αγωγή, εκπαίδευση και ιατρική κάλυψη ώστε να ανιχνεύουν αμέσως το πρόβλημα και δημιουργία δικτύων πρόληψης, θεραπείας και αποκατάστασης μεταξύ των συναρμοδίων φορέων.

δ) Δημιουργία οικογενειακών δικαστηρίων όπου θα καταφεύγουν οι οικογένειες και θα αντιμετωπίζουν τα προβλήματά τους με διακριτικότητα, αμεσότητα και αποτελεσματικότητα.

ε) Δημιουργία μητρώου θυτών και θυμάτων, απολύτως εμπιστευτικού, ώστε να γνωρίζουν οι αρμόδιοι φορείς το πρόβλημα όπου κι αν μετοικήσει ο θύτης ή το θύμα.

στ) Έλεγχος των ΜΜΕ ως προς την προβαλλόμενη βία και τη δημιουργία επιθετικών προτύπων καθώς και των παιχνιδιών και των εντύπων τα οποία απευθύνονται σε παιδιά.


Απόψεις επισκεπτών

 

Mika 12 Μαίου 2012 – 02:48:27

http://www.facebook.com/photo.php?v=2707088975774 γεία σας ! Έχω δεί αύτο το βίντεο και έχω συγκλόνηστεί πραγματικά κάντε κάτι ! 🙂 Eυχαριστώ !

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *